उन्हाळ्यातील घामोळ्यांवर उपचार कसे करावे: कारणे, लक्षणे, उपाय आणि प्रतिबंध

तीव्र उन्हाळा आणि वाढलेले तापमान यामुळे शरीराला जास्त घाम येणे, खाज सुटणे, त्वचा लाल होणे आणि अंगावर पुरळ उठणे यांसारख्या समस्या उद्भवू शकतात. 

जर त्वचेवर लहान गुलाबी-लाल किंवा फिकट करड्या-पांढऱ्या रंगाचे उठाव दिसत असतील, तर ते घामोळीची लक्षणे असू शकतात.

उष्ण आणि दमट हवामानात हा त्रास अधिक जाणवतो. समुद्रकिनारी भागात राहणाऱ्या लोकांमध्ये तो तुलनेने जास्त दिसून येतो. मात्र, कोणत्याही वयोगटातील व्यक्तीला ही समस्या होऊ शकते.

या लेखात आपण घामोळी म्हणजे काय, ती का होते, तिच्यापासून बचाव करण्यासाठी कोणते उपाय करता येतात आणि कोणत्या वेळी वैद्यकीय सल्ला घ्यावा याबद्दल सविस्तर माहिती जाणून घेणार आहोत. 

घामोळी म्हणजे काय?

घामोळी ही त्वचेची एक सामान्य समस्या आहे. ती प्रामुख्याने उन्हाळ्यात किंवा त्वचेवर घाम साचल्यामुळे दिसून येते. या अवस्थेत त्वचा लाल होणे, खाज येणे आणि लहान लालसर उठाव दिसणे ही सामान्य लक्षणे असतात. वैद्यकीय भाषेत या स्थितीला मिलिअरिया असे म्हणतात. 

लहान मुलांमध्ये घामग्रंथी पूर्णपणे विकसित झालेल्या नसल्यामुळे ही समस्या अधिक प्रमाणात दिसते. मात्र, उन्हाळ्यात कोणत्याही वयोगटातील व्यक्तीला घामोळी होऊ शकते. 

घामोळीचे साधारणपणे तीन प्रकार असतात:

• मिलिअरिया क्रिस्टॅलिना (सौम्य प्रकार)
• मिलिअरिया रुब्रा (खाज येणारा सर्वाधिक आढळणारा प्रकार)
• मिलिअरिया प्रोफुंडा (गंभीर पण दुर्मिळ प्रकार)

घामोळी का होते?

उन्हाळ्यात होणाऱ्या घामोळीमागे अनेक अंतर्गत आणि बाह्य कारणे असू शकतात. त्यापैकी काही प्रमुख कारणे पुढीलप्रमाणे आहेत:

• लहान मुलांमध्ये घाम वाहून नेणाऱ्या नलिका पूर्ण विकसित नसल्यामुळे घाम व्यवस्थित बाहेर पडत नाही आणि त्वचेवर लहान उठाव निर्माण होतात. 
• दीर्घकाळ अंथरुणावर राहिल्यास एका ठिकाणी घाम साचून त्वचेवर दाह निर्माण होऊ शकतो. 
• घट्ट आणि हवा न खेळणारे कपडे परिधान केल्यास घामाचे बाष्पीभवन नीट होत नाही, त्यामुळे घामाच्या नलिका बंद होऊ शकतात.
• खूप जाड किंवा तेलकट लेप लावल्यामुळे त्वचेवरील रंध्रे बंद होऊन लहान उठाव दिसू शकतात. 
• दीर्घकाळ शारीरिक श्रम केल्यामुळे शरीराचे तापमान वाढते, अधिक घाम येतो आणि त्यामुळे त्वचेवर पुरळ उठू शकते. 

हेही वाचा: त्वचेवरील पुरळसाठी सर्वोत्तम औषधे

घामोळीची लक्षणे 

घामोळीची लक्षणे प्रत्येक व्यक्तीनुसार वेगवेगळी असू शकतात. वय, त्वचेचा रंग आणि घामाच्या नलिका किती प्रमाणात बंद झाल्या आहेत यावर ती अवलंबून असतात.

• सुमारे २ ते ४ मिलीमीटर आकाराचे खाज येणारे उठाव
• फिकट त्वचेवर गुलाबी-लाल रंगाचे उठाव
• गडद त्वचेवर करडे किंवा पांढरे उठाव
• हलकी सूज 
• त्वचेची जळजळ किंवा चिडचिड 
• त्वचा लाल होणे 
• पू भरलेले उठाव (दुर्मिळ; जिवाणू संसर्गामुळे होऊ शकतात)

घामोळीवर घरच्या घरी उपाय कसे करावेत?

काही सोप्या उपायांचा अवलंब करून घामोळीचा त्रास घरच्या घरी कमी करता येऊ शकतो:

तीव्र घामोळीसाठी वैद्यकीय उपचार

प्रौढांमध्ये तीव्र घामोळीचा उपचार करताना त्वचेची लालसरता कमी करणे, बंद झालेली त्वचेची रंध्रे मोकळी करणे आणि घाम बाहेर पडण्यास मदत करणे यावर भर दिला जातो. यासाठी पुढील उपचारांचा वापर केला जाऊ शकतो:

• त्वचेवर लावायची स्टिरॉइडयुक्त मलमे: हायड्रोकॉर्टिसोन आणि ट्रायअॅमसिनोलोन यांसारखी मलमे त्वचेची लालसरता, खाज आणि चिडचिड कमी करण्यास मदत करू शकतात. 
• अॅलर्जीविरोधी औषधे: फेक्सोफेनाडीन, लॉरॅटाडीन आणि सेटिरीझीन यांसारखी औषधे खाज आणि त्रास कमी करण्यास मदत करू शकतात. 
• स्टिरॉइड औषधे: प्रेडनिसोन आणि हायड्रोकॉर्टिसोन यांसारखी औषधे सूज आणि दाह कमी करण्यासाठी वापरली जाऊ शकतात.
• कॅलामाइन लोशन: हे त्वचेवरील उठाव कोरडे करण्यास, थंडावा देण्यास आणि त्रास कमी करण्यास मदत करते. 

हेही वाचा: भारतामधील खाज सुटणाऱ्या त्वचेसाठी सर्वोत्तम लोशन

झीलॅब फार्मसीकडून घामोळीसाठी उपयुक्त उत्पादने

उष्ण आणि दमट हवामानात घामोळीमुळे होणारी खाज, जळजळ आणि त्वचेचा त्रास कमी करण्यासाठी Zeelab Pharmacyची प्रभावी उत्पादने पाहा.

उन्हाळ्यात घामोळीची लक्षणे कमी करण्यासाठी आणि आराम मिळवण्यासाठी झीलॅबची पुढील उत्पादने उपयुक्त ठरू शकतात:

कूलमाइन लोशन

कूलमाइन लोशन

कूलमाइन लोशन हे जागतिक आरोग्य संघटनेच्या उत्पादन मानकांनुसार तयार केलेले लोशन असून त्यामध्ये कॅलामाइनसारखे त्वचेला आराम देणारे घटक आहेत. हे खाज, लालसरपणा आणि जळजळ कमी करण्यास मदत करते. 

• घटक: Calamine (15% w/v) + Zinc Oxide (5% w/v) + Bentonite (3% w/v) + Sodium Citrate (0.5% w/v) + Aloe Vera (5% w/v) + Vitamin E Acetate (0.5% w/v) + Glycerin (5% w/v)
• फायदे: त्वचेची चिडचिड आणि लालसरपणा कमी करण्यास मदत करते तसेच त्वचा मऊ, तजेलदार आणि ओलसर ठेवण्यास सहाय्य करते. 

डर्मझेक्स डस्टिंग पावडर

डर्मझेक्स मेडिकेटेड अँटिसेप्टिक घामोळ्याची डस्टिंग पावडर

डर्मझेक्स ही जागतिक आरोग्य संघटनेच्या उत्पादन मानकांनुसार तयार केलेली जंतुनाशक भुकटी आहे. यामध्ये बेंझोइक आम्ल, स्टार्च, मेंथॉल आणि सॅलिसिलिक आम्ल यांचा समावेश असून ती त्वचेची चिडचिड कमी करून थंडावा देते. 

• घटक: Salicylic Acid (3% w/w) + Benzoic Acid (6% w/w) + Menthol (0.08% w/w) + Starch (31% w/w)
• फायदे: त्वचेची चिडचिड कमी करण्यास, ओलावा नियंत्रित ठेवण्यास तसेच जिवाणू आणि बुरशीविरुद्ध संरक्षण देण्यास मदत करते. 

उन्हाळ्यात घामोळी कशी टाळावी?

दैनंदिन जीवनातील काही सोप्या सवयी अंगीकारल्यास घामोळी होण्याचा धोका कमी करता येतो. 

वैयक्तिक स्वच्छता राखा

• नियमित अंघोळ केल्याने घाम, धूळ आणि मृत त्वचेच्या पेशी दूर होतात, त्यामुळे त्वचेची रंध्रे बंद होण्याची शक्यता कमी होते. 
• थंड पाण्याने अंघोळ केल्यास शरीराचे तापमान नियंत्रित राहण्यास मदत होते.
• चांगली स्वच्छता राखल्याने घामामुळे होणारे संसर्ग टाळण्यास मदत होते.

शरीर जास्त तापू देऊ नका

• दीर्घकाळ कठीण व्यायाम टाळा, कारण त्यामुळे शरीराचे तापमान वाढून घामोळी होऊ शकते. 
• खूप वेळ उन्हात राहणे टाळा, कारण त्यामुळे जास्त घाम येऊन त्वचेची रंध्रे बंद होऊ शकतात. 

त्वचेला अनुकूल कपडे निवडा

• त्वचेवर घर्षण होऊ नये म्हणून सैल कपडे परिधान करा. 
• हवा सहज खेळणाऱ्या कापडाचे कपडे वापरा, ज्यामुळे शरीर थंड राहते आणि घाम कमी साचतो. 

त्वचेची योग्य काळजी घ्या

• त्वचेची रंध्रे बंद करणारी उत्पादने वापरणे टाळा. 
• कॅलामाइन लोशन आणि रंध्रे बंद न करणारी त्वचा निगा उत्पादने वापरू शकता. 

लहान बाळांमध्ये आणि मुलांमध्ये घामोळी

लहान बाळे आणि मुले यांच्यामध्ये घामोळीचा त्रास अधिक प्रमाणात दिसतो. त्यांना त्वचेची चिडचिड किंवा खाज स्पष्टपणे सांगता येत नसल्यामुळे ही समस्या ओळखणे कधी कधी कठीण जाते. 

म्हणूनच लक्षणे वेळेवर ओळखून योग्य उपाय करणे महत्त्वाचे ठरते.

मुलांमध्ये घामोळीमुळे होणाऱ्या त्रासाची काही सामान्य चिन्हे पुढीलप्रमाणे आहेत: 

• सतत त्वचा खाजवणे 
• चिडचिड करणे 
• झोप नीट न लागणे 
• वारंवार रडणे 
• सूज येणे 

बाळांमध्ये घामोळी होण्याची कारणे

बाळांमध्ये किंवा मुलांमध्ये घामोळी मुख्यतः पुढील कारणांमुळे होऊ शकते:

• दीर्घकाळ एकाच स्थितीत राहणे 
• पूर्ण विकसित न झालेल्या घामग्रंथी 
• घट्ट कपडे परिधान करणे 

बाळांमधील घामोळीवर उपाय कसे करावेत?

बाळांमधील घामोळीचा उपचार प्रौढांपेक्षा काहीसा वेगळा असू शकतो: 

• थंड पाण्याने अंघोळ घातल्यास शरीराचे तापमान कमी होऊन आराम मिळू शकतो. 
• मान, हात आणि पायांच्या दुमडलेल्या भागांची विशेष काळजी घ्या. 
• त्वचेवर घर्षण होऊ नये म्हणून बाळाला हलके आणि सैल कपडे घाला.
• प्रभावित भागावर जाड किंवा तेलकट तेल लावू नका. 
• प्रभावित भागाला शक्य तितकी मोकळी हवा लागू द्या. 

डॉक्टरांचा सल्ला कधी घ्यावा?

घरी केलेल्या उपायांनंतरही त्रास कमी होत नसेल, तर योग्य वेळी वैद्यकीय सल्ला घेणे आवश्यक आहे.

प्रौढांसाठी  

• औषधोपचारानंतरही पुरळ कमी होत नसेल.
• लक्षणे कायम राहतात किंवा अधिक तीव्र होतात.
• तीव्र खाज, वेदना किंवा जळजळ जाणवते.
• त्वचा खूप सुजते किंवा अतिशय लाल होते.
• त्वचेतून पू किंवा द्रव बाहेर येतो.
• पुरळासोबत ताप येतो.
• कोणतेही स्पष्ट कारण नसताना घामोळी वारंवार होते.

अर्भक आणि लहान मुलांसाठी 

• बाळाला तापासोबत पुरळ आले असल्यास.
• पुरळ संपूर्ण शरीरावर झपाट्याने पसरत असल्यास.
• बाळ खूपच अस्वस्थ किंवा सतत झोपाळू वाटत असल्यास.
• दूध पिण्याच्या किंवा खाण्याच्या सवयींमध्ये बदल दिसल्यास.
• त्वचेवर फोड, पू किंवा खरूज तयार झाल्यास.
• बाळाला थंड आणि कोरडे ठेवल्यानंतरही घामोळी कमी होत नसेल.

निष्कर्ष

घामोळी ही त्वचेची एक सामान्य समस्या असून ती प्रामुख्याने उन्हाळ्यात किंवा भारतातील दमट किनारी भागांमध्ये अधिक प्रमाणात दिसून येते. ही समस्या सहसा गंभीर नसते, मात्र काही काळासाठी खाज, जळजळ आणि अस्वस्थता निर्माण करू शकते. 

बहुतेक सौम्य प्रकारची घामोळी घरच्या सोप्या उपायांनी नियंत्रित करता येते. त्वचा नेहमी थंड आणि कोरडी ठेवल्यास लवकर आराम मिळण्यास मदत होते तसेच घामोळी पुन्हा होण्याची शक्यताही कमी होते. 

घरगुती उपाय केल्यानंतरही पुरळ दीर्घकाळ टिकून राहिल्यास किंवा त्रास वाढत असल्यास, योग्य निदान आणि उपचारांसाठी डॉक्टरांचा सल्ला घेणे आवश्यक आहे.