त्वचेवरील पुरळ आणि खाज यांसाठी औषधे: त्वचेच्या ॲलर्जीसाठी गोळ्या आणि मलम यांची संपूर्ण माहिती

त्वचेवर लालसर चट्टे येणे, खाज सुटणे, त्वचा कोरडी पडणे, सूज येणे किंवा लहान लहान पुरळ उठणे यांना त्वचेवरील पुरळ असे म्हणतात. अन्नपदार्थांची किंवा इतर गोष्टींची ॲलर्जी, कीटक चावणे, इसब, त्वचेला त्रास देणाऱ्या रसायनांचा संपर्क किंवा बुरशीजन्य संसर्ग यांमुळे असे पुरळ येऊ शकतात. 

त्यामुळे त्वचेवरील पुरळ आणि खाज यांसाठी योग्य औषध निवडायचे असल्यास, सर्वप्रथम पुरळ येण्यामागचे कारण शोधणे आवश्यक आहे.

त्वचेच्या ॲलर्जीमुळे येणारे पुरळ आणि खाज कमी करण्यासाठी हायड्रोकॉर्टिसोन हे औषध डॉक्टरांकडून दिले जाऊ शकते. तसेच, ॲलर्जीमुळे होणारी खाज आणि त्वचेची जळजळ कमी करण्यासाठी ॲलर्जीविरोधी गोळ्या, मलम किंवा लावण्याची औषधे उपयोगी ठरू शकतात.

या लेखात त्वचेवर पुरळ येण्याची सामान्य कारणे तसेच खाज आणि पुरळ यांसाठी योग्य औषध, मलम किंवा गोळी कशी निवडावी, याबद्दल माहिती दिली आहे.

त्वचेवरील पुरळ म्हणजे काय?

त्वचेच्या रंगात किंवा पोतामध्ये होणाऱ्या बदलांना त्वचेवरील पुरळ असे म्हणतात. शरीराच्या कोणत्याही भागावर असे पुरळ येऊ शकतात. यामुळे त्वचा लाल होणे, खाज सुटणे, कोरडेपणा येणे, सूज येणे, लहान गाठी उठणे किंवा त्वचेला जळजळ होणे अशी लक्षणे दिसू शकतात. 

ॲलर्जी, संसर्ग, कीटक चावणे, इसब किंवा त्वचेला त्रास देणाऱ्या पदार्थांच्या संपर्कामुळे पुरळ येऊ शकतात. 

त्वचेवरील पुरळांची सामान्य लक्षणे

त्वचेवर पुरळ आल्यास खालीलपैकी एक किंवा अधिक लक्षणे दिसू शकतात:

• त्वचेचा रंग बदलणे किंवा त्वचा लाल होणे
• त्वचेवर जळजळ होणे किंवा खाज सुटणे
• त्वचेवर उंचवटे किंवा लहान गाठी उठणे
• त्वचेवर खवले येणे किंवा त्वचा कोरडी पडणे
• त्वचेला सूज येणे
• काही वेळा त्वचेवर फोड येणे
• त्वचेला त्रास होणे किंवा अस्वस्थ वाटणे

त्वचेवर पुरळ येण्याची कारणे कोणती?

ॲलर्जी, संसर्ग, त्वचेची जळजळ किंवा सभोवतालच्या वातावरणातील घटक अशा अनेक कारणांमुळे त्वचेवर पुरळ येऊ शकतात. यामागील काही सामान्य कारणे पुढीलप्रमाणे आहेत:

• काही अन्नपदार्थ, सौंदर्यप्रसाधने, औषधे किंवा इतर पदार्थांमुळे होणारी ॲलर्जी
• त्वचेला त्रास देणाऱ्या किंवा ॲलर्जी निर्माण करणाऱ्या पदार्थांच्या संपर्कामुळे होणारी त्वचेची सूज
• इसब
• त्वचेवरील बुरशीजन्य संसर्ग
• कीटक चावणे
• उष्ण हवामान, घाम येणे आणि जास्त उष्णता

त्वचेवरील पुरळ आणि खाज यांसाठी वापरली जाणारी सामान्य औषधे

त्वचेवरील पुरळ आणि खाज यांसाठी योग्य औषधाची निवड पुरळ येण्याचे कारण आणि त्याची तीव्रता यांवर अवलंबून असते. 

ॲलर्जीमुळे होणारी खाज आणि त्वचेची जळजळ कमी करण्यासाठी गोळ्या, मलमे आणि लेप यांसारखी त्वचेच्या ॲलर्जीवरील औषधे वापरली जाऊ शकतात, तर बुरशीमुळे होणाऱ्या त्वचेच्या संसर्गासाठी बुरशीनाशक औषधे वापरली जातात.

भारतात ॲलर्जीमुळे होणाऱ्या खाजेसाठी त्वचेवरील पुरळ कमी करणाऱ्या सर्वोत्तम गोळ्यांची यादी

झीलॅबमध्ये तोंडावाटे घेण्याची त्वचेच्या ॲलर्जीवरील अशी औषधे उपलब्ध आहेत, जी ॲलर्जीमुळे होणारी खाज आणि पुरळ कमी करण्यास मदत करू शकतात. 

ही औषधे जागतिक आरोग्य संघटनेच्या औषधनिर्मितीविषयक चांगल्या पद्धतींचे प्रमाणपत्र असलेल्या कारखान्यांमध्ये तयार केली जातात. त्यांतील खालील औषधांमध्ये सामान्यतः वापरले जाणारे ॲलर्जीविरोधी घटक आहेत: 

सिटिझेन १० गोळी

सिटिझेन १० गोळी

सिटिझेन १० गोळीमध्ये १० मिग्रॅ सेटिरीझिन असते. हे ॲलर्जीविरोधी औषध असून ॲलर्जीमुळे होणारी खाज, पुरळ आणि अंगावर उठणाऱ्या पित्ताच्या गाठी यांसारखी हिस्टामिनशी संबंधित लक्षणे कमी करण्यास मदत करते.

• घटक: सेटिरीझिन (१० मिग्रॅ)
• फायदे: ॲलर्जीमुळे होणारी खाज, त्वचेवरील पुरळ आणि अंगावर उठणाऱ्या पित्ताच्या गाठी कमी करण्यास मदत करते.

लोराझी गोळी

लोराझी गोळी

लोराझी गोळीमध्ये १० मिग्रॅ लोराटाडीन असते. हे ॲलर्जीविरोधी औषध असून ॲलर्जीमुळे होणारी खाज, त्वचेवरील पुरळ आणि अंगावर उठणाऱ्या पित्ताच्या गाठी यांसारखी लक्षणे कमी करण्यास मदत करते.

• घटक: लोराटाडीन (१० मिग्रॅ)
• फायदे: ॲलर्जीमुळे होणारी खाज आणि पुरळ कमी करण्यास मदत करते.

झेलग्रा १२० गोळी

झेलग्रा १२० गोळी

झेलग्रा १२० गोळीमध्ये १२० मिग्रॅ फेक्सोफेनाडीन असते. हे ॲलर्जीविरोधी औषध असून ॲलर्जीमुळे होणारी खाज, त्वचेवरील पुरळ आणि अंगावर उठणाऱ्या पित्ताच्या गाठी यांसारखी लक्षणे कमी करण्यास मदत करते.

• घटक: फेक्सोफेनाडीन (१२० मिग्रॅ)
• फायदे: ॲलर्जीमुळे होणारी खाज, पुरळ आणि अंगावर उठणाऱ्या पित्ताच्या गाठी यांचा त्रास कमी करण्यास मदत करते.

त्वचेवरील पुरळ आणि खाज यांसाठी सर्वोत्तम मलमे आणि बाहेरून लावण्याचे उपचार

त्वचेच्या ॲलर्जीवरील मलमे, लेप आणि त्वचेच्या खाजेसाठी आरामदायी लोशन प्रभावित भागावर थेट लावले जातात. यांमुळे खाज, जळजळ आणि अस्वस्थता कमी होण्यास मदत होऊ शकते. योग्य बाह्योपचाराची निवड पुरळ येण्याच्या कारणावर अवलंबून असते.

झीलॅब फार्मसी येथे उपलब्ध असलेल्या त्वचेच्या ॲलर्जीवरील काही सामान्य मलमे आणि लेप पुढीलप्रमाणे आहेत:

कूलमाइन कॅलामाइन लोशन

कूलमाइन कॅलामाइन लोशन

कूलमाइन लोशन हे खाजेसाठी वापरले जाणारे कॅलामाइनयुक्त बाहेरून लावण्याचे लोशन आहे. यामुळे त्वचेला थंडावा मिळतो आणि काही प्रकारच्या पुरळांमुळे होणारी खाज व त्वचेची किरकोळ जळजळ कमी होण्यास मदत होऊ शकते.

• घटक: कॅलामाइन (१५% w/v) + झिंक ऑक्साइड (५% w/v) + बेंटोनाइट (३% w/v) + सोडियम सायट्रेट (०.५% w/v) + कोरफड (५% w/v) + व्हिटॅमिन ई ॲसिटेट (०.५% w/v) + ग्लिसरीन (५% w/v)
• फायदे: खाज आणि त्वचेची किरकोळ जळजळ कमी करण्यास मदत करते.

क्लोझेक्स क्लोट्रिमाझोल बुरशीनाशक मलम

क्लोझेक्स क्लोट्रिमाझोल बुरशीनाशक मलम

क्लोझेक्स मलममध्ये क्लोट्रिमाझोल (१% w/w) असते. हे बुरशीनाशक औषध असून पुरळ आणि खाज निर्माण करणाऱ्या त्वचेवरील काही बुरशीजन्य संसर्गांवर उपचार करण्यासाठी वापरले जाते.

• घटक: क्लोट्रिमाझोल (१% w/w)
• फायदे: त्वचेवरील बुरशीजन्य संसर्ग आणि त्यासोबत होणारी खाज कमी करण्यास मदत करते.

त्वचेवरील पुरळासाठी योग्य औषधाची निवड कशी करावी?

त्वचेवरील पुरळ आणि खाज यांसाठी योग्य औषधाची निवड पुरळाचा प्रकार, त्याचे कारण आणि तीव्रता यांवर अवलंबून असते. 

लक्षणे आणि मूळ कारण यांनुसार त्वचेच्या ॲलर्जीवरील औषधे, मलमे, लेप किंवा गोळ्या वापरल्या जाऊ शकतात.

• ॲलर्जी किंवा अंगावर उठणाऱ्या पित्ताच्या गाठींमुळे होणारी खाज आणि सूज कमी करण्यासाठी ॲलर्जीविरोधी औषधे मदत करू शकतात.
• बुरशीजन्य संसर्गामुळे पुरळ आल्यास बुरशीनाशक मलमे वापरली जातात.
• सुगंध नसलेले सौम्य आर्द्रतादायी लोशन किंवा मलम कोरडी आणि चिडचिड झालेली त्वचा शांत करण्यास मदत करू शकते.
• दाहामुळे होणाऱ्या काही प्रकारच्या पुरळांसाठी डॉक्टर कॉर्टिकोस्टेरॉइड मलमे देऊ शकतात.

त्वचेवरील पुरळ आणि खाज ही त्वचेच्या संसर्गामुळेही होऊ शकते. त्वचेचा संसर्ग असल्यास हे त्वचेच्या संसर्गावरील मलम वापरण्याबाबत डॉक्टरांचा सल्ला घ्या.

त्वचेवर पुरळ आल्यास कोणत्या गोष्टी टाळाव्यात?

खाज आणि पुरळ यांसाठी त्वचेच्या ॲलर्जीवरील औषधे, मलमे किंवा लेप वापरत असतानाही काही सवयींमुळे त्वचेची जळजळ वाढू शकते किंवा बरे होण्यास विलंब होऊ शकतो. पुढील गोष्टी टाळाव्यात:

• पुरळ आलेला भाग खाजवणे किंवा घासणे
• तीव्र साबण, अत्तरे आणि सुगंध असलेली त्वचेची निगा राखणारी उत्पादने
• डॉक्टरांच्या सल्ल्याशिवाय एकाच वेळी अनेक औषधी मलमे वापरणे
• योग्य वैद्यकीय सल्ल्याशिवाय स्टेरॉइडयुक्त मलमे वापरणे
• पुरळाचे कारण स्पष्ट नसताना प्रतिजैविके किंवा बुरशीनाशक औषधे घेणे
• संसर्गाचा संशय असल्यास टॉवेल, कपडे किंवा वैयक्तिक निगेच्या वस्तू इतरांसोबत वापरणे

त्वचेवरील खाजयुक्त पुरळापासून घरच्या घरी आराम कसा मिळवावा?

योग्य त्वचेवरील पुरळाचे औषध वापरण्यासोबतच त्वचेची निगा राखण्याचे काही सोपे उपाय खाज शांत करण्यास, जळजळ कमी करण्यास आणि त्वचा बरी होण्यास मदत करू शकतात.

• प्रभावित भाग स्वच्छ आणि कोरडा ठेवा.
• सैल आणि हवा खेळती राहील असे कपडे घाला.
• तात्पुरता आराम मिळवण्यासाठी प्रभावित भागावर थंड पाण्याची पट्टी ठेवा.
• त्वचा कोरडी असल्यास सुगंध नसलेले सौम्य लोशन किंवा आर्द्रतादायी मलम वापरा.
• त्वचेला जळजळ किंवा त्रास देणारी उत्पादने आणि पदार्थ टाळा.
• खाजवल्यामुळे त्वचेला इजा होऊ नये म्हणून नखे लहान ठेवा.

तसेच, पुरुषांच्या गुप्तांगांतील खाजेसाठी औषधांची माहितीही जाणून घ्या.

त्वचेवरील पुरळासाठी डॉक्टरांकडे कधी जावे?

त्वचेवरील अनेक सौम्य प्रकारचे पुरळ सामान्य काळजी घेतल्याने कमी होतात; मात्र, काही प्रकारांसाठी वैद्यकीय तपासणी आवश्यक असते. पुढील लक्षणे दिसल्यास डॉक्टरांचा सल्ला घ्या:

• पुरळ झपाट्याने पसरत असल्यास.
• पुरळ दीर्घकाळ टिकत असल्यास, वेदना होत असल्यास किंवा तीव्र असल्यास.
• पू येत असल्यास, खूप सूज आल्यास किंवा संसर्गाची इतर लक्षणे दिसल्यास.
• पुरळ वारंवार येत असल्यास.
• पुरळासोबत ताप येत असल्यास.
• शरीराच्या मोठ्या भागावर पुरळ पसरल्यास.
• पुरळ येण्याचे कारण समजत नसल्यास किंवा सामान्य काळजी घेऊनही पुरळ कमी होत नसल्यास.

पुरळासोबत श्वास घेण्यास किंवा गिळण्यास त्रास होत असल्यास अथवा चेहरा, ओठ किंवा डोळ्यांना सूज आल्यास तातडीने वैद्यकीय मदत घ्या.

निष्कर्ष

त्वचेवरील पुरळ, ॲलर्जी आणि खाज यांसाठी योग्य औषधाची निवड लक्षणांचे कारण आणि तीव्रता यांवर अवलंबून असते. 

मूळ कारणानुसार त्वचेवरील पुरळ आणि खाज यांच्या वेगवेगळ्या प्रकारांसाठी ॲलर्जीवरील गोळ्या, मलमे आणि लेप वापरले जाऊ शकतात.

सुरक्षित आणि परिणामकारक उपचारांसाठी औषधे वापरण्यापूर्वी डॉक्टरांचा किंवा आरोग्यतज्ज्ञांचा सल्ला घ्या. विशेषतः पुरळ तीव्र असल्यास, दीर्घकाळ टिकत असल्यास किंवा त्याचे कारण स्पष्ट नसल्यास वैद्यकीय सल्ला घेणे महत्त्वाचे आहे.